GGO’s, Genetisch Gemodificeerde Organismen, hebben de winkelrekken in Europa vooralsnog niet veroverd. Zelfs wetenschappers geloven niet meer dat dat nog zal gebeuren. Afgeleide technologieën hebben volgens hen meer potentieel. Maar waarover gaat het precies?

Zoete in plaats van bittere spruiten, druiven zonder pitten, kerstomaten in zwart-geel-rood. Het lijkt hoogtechnologische landbouw, in werkelijkheid is het niets anders dan klassieke veredeling, waarbij je twee verschillende planten kruist en uit de nakomelingen diegenen overhoudt die de gewenste eigenschappen vertonen. Dat proces herhaal je opnieuw en opnieuw, tot nagenoeg alle nakomelingen de interessante kenmerken bevatten. Een nieuw ras is geboren.

Als kiwi’s een even strenge evaluatie zouden moeten doorstaan als GGO’s, zouden ze niet in de winkel liggen – Marc De Loose

Nakomelingen via DNA
“Nadeel van die veredelingsmethode is dat het jaren duurt voor je resultaat boekt”, vertelt Elisabeth Stes, expert wetenschapscommunicatie bij het Vlaams Instituut voor Biotechnologie (VIB). “In de meeste gevallen moet je de planten tot volle wasdom laten komen voor je weet of ze de interessante kenmerken vertonen.” Sneller gaat het als je de nakomelingen via DNA-analyse selecteert (merkergebaseerde veredeling) of, nog een stap verder, zelf een of meerdere genen toevoegt (genetisch modificatie).

Imagoboost nodig voor GGO’s
Terwijl die eerste veredelingsmethode bijna standaard is geworden, is die laatste veel minder populair. Als ze al gebruikt wordt, dan vooral voor gewassen bestemd voor textiel of veevoeders. In Europa vind je alleen voor maïs grootschalige GGO-teelten. En dat heeft veel te maken met het slechte imago dat GGO’s hier hebben. Ook in ons land gaat het in het publieke debat steevast over de risico’s van GGO’s voor mens, natuur en milieu. Denk alleen al maar aan de heftige reacties op het GGO-aardappelproefveld in Wetteren enkele jaren geleden.

Strenge criteria
Als wetenschappelijk directeur bij het Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek (ILVO) begrijpt Marc De Loose de angst bij het grote publiek, al vindt hij ze niet terecht. “Je moet weten dat voor de teelt en de import van GGO’s ontzettend strenge criteria gelden. Zo mogen de gewassen niet te hard afwijken van de bestaande variëteiten en het wildtype waaruit het GGO ontwikkeld is. Ze komen dus heus niet zomaar op de markt.”

Het zou interessant zijn als je zaden vooraf met goede bacteriën zou kunnen coaten– Elisabeth Stes

Kiwi uit de winkelrekken
De Loose schat dat zo’n 200 à 300 onafhankelijke experten hun licht over een dossier laten schijnen voor het Europese voedselagentschap EFSA over een toelating beslist. De doorlooptijd van de hele procedure bedraagt gemiddeld tien jaar. “Als pakweg een kiwi een even strenge evaluatie zou moeten doorstaan, denk ik niet dat die in de winkel zou liggen. Aardig wat mensen zijn immers allergisch aan kiwi.”

Kennis cruciaal voor veredeling
Gezien de tijdrovende en dure procedures verwacht De Loose niet dat Europese bedrijven de komende jaren nog veel nieuwe GGO’s zullen ontwikkelen. Hij gaat er wel van uit dat de kennis die ze dankzij gentechnologie hebben verzameld, cruciaal zal zijn bij toekomstige veredeling. De Loose: “Bedrijven zullen die wetenschap dan bijvoorbeeld gebruiken om via CRISPR/Cas-technologie (waarbij DNA doormidden wordt geknipt, red.) een mutatie op een bepaalde plek in het planten-DNA te genereren.” Recent werd met die techniek al een champignonsoort gekweekt die minder snel bruin wordt en dus langer houdbaar is.

Probiotica voor planten
Verder zijn ze bij het VIB ook bezig met onderzoek naar zogenaamde ‘probiotica voor planten’. Stes: “Sommige micro-organismen die op en rond planten leven, bespoedigen de ontwikkeling van de plant. Ze beschermen bijvoorbeeld tegen ziekmakende bacteriën. Interessant zou zijn als je zaden met die goede bacteriën kunt coaten.” Biologische boeren kennen de kracht van goede bacteriën al langer. Zij gebruiken sinds jaar en dag de bodembacterie Bacillus Thuringiensis om insectenplagen te bestrijden. Afwachten of die denkpiste nu ook in de klassieke landbouw zal doorbreken.