Elke dag produceren we meer dan 1 kg huishoudelijk afval per persoon. Daarbovenop komt dagelijks nog zo’n 9,6 kg industrieel afval dat voortkomt uit de fabricage van onze consumptiegoederen. Wist je bijvoorbeeld dat een tandenborstel 1,5 kg en je computer zelfs 1500 kg aan ‘verborgen afval’ weegt? En dan is er nog het afval afkomstig uit al onze bedrijfssectoren, inclusief de afvalverwerkende industrie: zo’n 25 miljoen ton per jaar in Vlaanderen alleen. Het kan niet anders dan dat die afvalstromen een enorme impact hebben op het milieu. Het is dan ook de kunst om afval zoveel mogelijk te voorkomen en zo milieuvriendelijk mogelijk te beheren en om zo weinig mogelijk grondstoffen en energie te verspillen.

Vlaanderen koploper
Inzake afvalbeheer en -verwerking is Vlaanderen op Europees en mondiaal vlak gelukkig wel een koploper. Het was één van de eerste leefmilieumateries die in 1981 een Vlaamse bevoegdheid werd. “We zijn er dus al 35 jaar mee bezig”, zegt Jan Verheyen, de woordvoerder van de Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij (OVAM). “De goede resultaten danken we aan een structurele aanpak, een beleid dat zeer consistent wordt uitgevoerd en aan de intensieve samenwerking tussen lokale besturen, overheden, burgers en bedrijven voor zowel huishoudelijk afval, als bedrijfsafval.”

 

België is innovatief en toonaangevend op het vlak van afvalverwerking – Jan Verheyen

 

Beter voorkomen dan genezen
Waar de regelgeving in het begin eerder gericht was op het verwijderen van afvalstoffen via stortplaatsen en verbrandingsinstallaties, schoof dit al vanaf eind jaren 80 op in de richting van het voorkomen, sorteren, recycleren en nuttig toepassen van afval. Niet alleen voor huishoudelijk afval, maar ook voor bedrijfsafval. Er werden steeds meer initiatieven genomen om bedrijven te stimuleren hun afval en materiaalstromen te scheiden, te valoriseren en waar mogelijk te hergebruiken.

Tweede leven
Die aanpak heeft duidelijk zijn vruchten afgeworpen. De Vlaamse bedrijven produceerden in 2012 bijna 19 miljoen ton primair bedrijfsafval. 74 procent van dat bedrijfsafval krijgt vandaag al een tweede leven. Dat is zo’n 25 procent meer dan het Europese gemiddelde. Daarnaast betekenen die recyclageactiviteiten een flinke economische meerwaarde. De Vlaamse afval- en recyclagesector stelt 12000 mensen te werk en is goed voor 3,7 miljard euro per jaar. En er is nog veel groeimarge.

Grondstoffen maximaal recupereren
“We moeten afval niet als een probleem beschouwen, maar als een opportuniteit”, vindt de woordvoerder van OVAM. “Afval is ook een grondstof. Onze bodem beschikt over weinig natuurlijke rijkdommen, waardoor we voor grondstoffen afhankelijk zijn van import en een fluctuerende markt. Er is nauwelijks zekerheid over afname en prijs. Over de grondstoffen die we hier in gebruik hebben, hebben we wel die zekerheid.” Daarom moeten we liever proberen om de grondstoffen die in onze producten en diensten zitten, maximaal te recupereren.

fM_Milieutechniek_0316_005

We moeten afval niet als een probleem beschouwen, maar als een opportuniteit – Jan Verheyen

Afval = tussenstadium
In 2011 werd daarvoor het afvaldecreet vervangen door een materialendecreet. Het Materialenprogramma heeft als doel van Vlaanderen een duurzame, toekomstbestendige economie te maken, waarin materiaalkringlopen worden gesloten. Producten worden als tijdelijke grondstofdepots beschouwd, als materialen die we nodig hebben om nieuwe producten te vervaardigen. “Afval is slechts een tussenstadium”, aldus Verheyen.

Efficiënte productiemethode
“Het betekent ook dat we anders naar producten en productieprocessen gaan kijken. Bedrijven worden gestimuleerd om grondstoffen en afval van meet af aan mee in rekening te brengen.” Om na te denken over materialen en producten die ze op het einde van de rit makkelijk kunnen recupereren, herstellen of hergebruiken en om duurzamere producten en efficiëntere productiemethoden te ontwikkelen.

Circulaire economie rukt op
Verheyen merkt in ieder geval een positieve evolutie op: “We zien wel dat de idee van een circulaire economie ingang vindt bij de bedrijven. Enerzijds zijn grondstoffen duur, anderzijds kost ook afval handenvol geld. En naast het economische voordeel, is er natuurlijk ook het ecologische aspect. Ook de klimaatproblematiek hangt nauw samen met het materialenbeheer.” Het recupereren van grondstoffen zorgt bijvoorbeeld voor minder CO2-uitstoot dan natuurlijke rijkdommen uit de aarde halen. “Wat energie betreft, weten we allemaal dat hernieuwbare energie beter is dan fossiele brandstoffen. Wel, voor materialen geldt precies hetzelfde.”