Ook al zullen ze het zelf niet zo benoemen, kinderen ervaren wel degelijk stress. Ze zijn dan banger, bozer, luider dan gewoonlijk, klagen over buikpijn of plassen plots weer in bed. Wat kun je als ouder of leerkracht doen om de spanning weg te nemen?

Schijnbaar simpele gebeurtenissen
Sinterklaas is hét kinderfeest van het jaar en toch worden sommige kinderen er allesbehalve vrolijk van. Ze doen drukker dan gewoonlijk, kunnen zich niet goed concentreren, worden snel boos, hebben moeite om in te slapen of klagen over buikpijn. Stress, klinkt de diagnose van gezondheidspsychologe An Victoir van VCLB-koepel. Zij ondersteunt de collega’s in de vrije centra voor leerlingenbegeleiding en ziet wel vaker dat schijnbaar simpele gebeurtenissen als een verjaardagsfeest of sinterklaas tot spanning leiden bij de kinderen. “Voor een introvert kind kan bijvoorbeeld handjes schudden met de sint en dollen met de pieten overdonderend zijn. Zo’n gevoel neem je best au sérieux, door er bijvoorbeeld over te praten.”

Stresserende eerste schooldag 
Een ander moment dat bij de CLB’s bekend staat als stresserend, is de eerste schooldag, en zeker in het eerste leerjaar. “Sommige kindjes denken dat ze vanaf dag één moeten kunnen lezen en dat juf boos zal zijn als dat niet lukt. Gelukkig beseffen de meeste leerkrachten zeer goed dat dit voor kinderen een spannend moment is en spelen ze daarop in”, weet An Victoir. Ook als ouder kun je dat doen, door regelmatig te herhalen dat ze een heel jaar de tijd hebben om dingen te leren. Doorgaans ebt die eerste stress na enkele dagen of weken dan wel weg.

 

Dat kinderen onvoldoende taalvaardig zijn om gevoelens onder woorden te brengen, is een extra moeilijkheid An Victoir, VCLB

 

Aanhoudende stress
Is dat niet het geval en blijft je kind signalen van stress geven, dan ervaart hij of zij mogelijk dat de eisen in de klas hoger liggen dan wat het aankan. Victoir: “Dat zie je bijvoorbeeld bij kinderen met dyslexie. Ze mogen nog zo goed hun best doen, ze voelen dat ze minder presteren dan hun klasgenoten.” Voor kinderen die moeite hebben om te volgen, is het belangrijk dat leerkrachten extra ondersteuning bieden en het kind laten merken dat het wél dingen leert, ook al gaat dat in kleine stapjes. Het gevoel krijgen dat iets lukt, haalt niet alleen de stress naar beneden, het komt het leerproces alleen maar ten goede.

Ingrediënten voor groei
Over de onderliggende mechanismes van stress bij kinderen gaat het ook in het boek ‘Vitamines voor groei’ van Maarten Vansteenkiste en Bart Soenens, beiden professor in de psychologie aan de UGent. Ze stellen daarin dat voor de ontwikkeling van een kind drie ingrediënten essentieel zijn: competentie, autonomie en verbondenheid. Vansteenkiste: “Stress duikt op wanneer een van die voedingsstoffen ontbreekt. Of het kind moet boven zijn niveau presteren, of het moet te veel dingen tegen zijn zin doen, of het voelt zich te weinig gesteund door zijn omgeving.”

Kleine dingen
Dat het probleem soms in kleine dingen zit – bijvoorbeeld in een opmerking van de meester – stelde Vansteenkiste recent vast tijdens een veldexperiment. Hij vroeg daarbij aan kinderen uit de lagere school om een puzzel te maken. Na die opdracht kreeg de ene positieve, de andere negatieve feedback. Bij de ene gebeurde dat op een uitnodigende manier, bij de andere eerder dwingend. Wat bleek? Kinderen die op een dwingende manier negatieve commentaar hadden gekregen, ervaarden meer stress en haalden minder plezier uit de taak dan andere kinderen. Anders gesteld: alleen al de manier waarop leerkrachten of ouders iets verwoorden, kan het stressniveau naar boven of beneden halen. Vansteenkiste: “Om die reden kun je je afvragen of het in de kleuterklas wel over contractwerk en ‘moetjes’ en ‘magjes’ hoeft te gaan. Door er een verplicht nummer van te maken, maak je de opdrachten minder aanlokkelijk. Je kunt ook over groeitaken spreken.”

Impact van context
Bij sommige kinderen is het ten slotte niet de sint of de school die aanleiding geven tot stress, maar de context waarin ze opgroeien. Ziekte van broer of zus, financiële moeilijkheden, een scheiding, het zijn allemaal gebeurtenissen waar weinig aan te doen valt. “De negatieve gevolgen voor het kind kun je niet vermijden”, reageert An Victoir. “Wel kun je proberen ze te verzachten. Door de juiste informatie te geven, door te luisteren en het kind te steunen waar mogelijk.” Dat kinderen nog onvoldoende taalvaardig zijn om gevoelens onder woorden te brengen, is een extra moeilijkheid. Het gebeurt dat gespecialiseerde hulp dan welkom is.