Een dierbare verliezen, we wensen het niemand toe. En omgaan met dat verlies, het is niet gemakkelijk. Begrijpen wat rouw is, wat rouwverwerking betekent, is daarom zeer belangrijk. Door goed te rouwen leer je met verdriet omgaan, door het verdriet heen groeien en herstel je geleidelijk aan. Maar hoe doe je dat, rouwen?

Rouwen is niet gemakkelijk. Bovendien krijgt het rouwproces in onze geïndustrialiseerde samenleving almaar minder plaats en tijd. Professor en klinisch psycholoog Manu Keirse (KUL) duidt deze evolutie: “Mijn moeder is dertig jaar geleden gestorven in een klein dorpje. Er was een uitvaart van vijftienduizend mensen, maar tegenwoordig is het rouwproces overgedragen naar de privésfeer.” Daardoor kan het verdriet sneller ontlopen worden en durven mensen hun emoties ook niet altijd ter sprake te brengen. “Alles moet snel overgaan, zodat de mens zich meer op zijn gemak voelt.”

1) Vraag steun
Het grootste probleem ligt er vooral in dat mensen niet goed geïnformeerd zijn over hoe ze moeten rouwen en wat ze kunnen doen. De omgeving hervat in een minimum van tijd het gewone leven terug, waardoor de nabestaanden vaak alleen verder rouwen. “De steun van je familie en vrienden is zeer belangrijk om erdoorheen te komen”, meent Keirse. “Rouwen is een sociaal gebeuren en als je omgeving je er niet bij helpt dan sta je er alleen voor. Niet aan te raden.”

 

Geen twee mensen rouwen op precies dezelfde manier

 

2) Geef steun
Daarom raadt Manu Keirse aan om zelf ook eens initiatief te nemen en de rouwende bijvoorbeeld op te bellen. “Zo weet die persoon dat je er voor hem of haar bent”, aldus de professor. En zijn advies? “Ga niet naar iemand om zelf te praten, maar om te luisteren. Hoe heeft de rouwende de voorbije dagen beleefd? Een goede luisteraar is vaak ook een goede spreker.”

3) Rouw op jouw manier
Bovendien is rouwen als een vingerafdruk. Iedereen rouwt op zijn eigen manier. En er zijn zelfs grote verschillen op te merken tussen mannen en vrouwen, te wijten aan onze cultuur waarin we leven en de opvoeding van onze kinderen. Keirse: “Van jongs af aan wordt aan jongens gezegd dat grote jongens niet huilen en geen tranen laten, dat ze goed op hun zusje of broertje moeten passen en noem maar op. Een jongen wordt in een beschermende rol geduwd, waardoor hij zijn emoties sneller onderdrukt.” De maatschappij aanvaardt minder dat mannen huilen.

 

Het gaat niet om zelf te gaan spreken, maar om te luisteren

 

verdriet_kind

 

4) Wees eerlijk tegen je kinderen
Dat geldt echter minder voor vrouwen en kinderen. Kinderen verschillen daarnaast niet zo veel van volwassenen als het aankomt op rouwen. “Voor de leeftijd van vijf jaar, hebben kinderen nog geen juist besef van wat dood eigenlijk is de dood niet normaal voor het kind”, legt de specialist uit. “Ze moeten drie dingen leren: dat dood onomkeerbaar is en dat iemand die sterft, niet terugkomt. Dat alles wat leeft sterft en dat als je sterft je lichaam niet meer functioneert. Vandaar de vragen van kinderen zoals: moet Wardje daar nu aarde eten onder de grond, heeft hij het nu niet te koud? Kinderen hebben emoties zoals volwassenen, maar zijn soms nog niet in staat die te verwoorden. Ze kunnen huilen voor een korte tijd, maar gaan daarna verder spelen. Ze verwerken in hun spel. Keirse ziet daarin de grote gelijkenis met volwassenen: “Sommigen gooien zich ook op hun werk. Het werk van kinderen is spelen. Niet permanent er moeten mee bezig zijn kan mee helpen in het verwerkingsproces.”

 

Mijn moeder is dertig jaar gelden gestorven. Er was een uitvaart van vijftienduizend mensen.

 

5) Hou vast aan herinneringen
En dat verwerken gelijk is aan loslaten, is volgens Keirse een foute redenering. Verwerken heeft volgens hem in de praktijk niets te maken met loslaten, maar net met het anders leren vasthouden: vasthouden in de herinnering in plaats van in de werkelijkheid. Keirse: “Het zijn geen abnormale reacties als je na vijf jaar nog steeds pijn hebt. Het lichaam wordt begraven, maar leeft verder in het hart van de mens, als een beeld van een schaduw. Het verlies blijft door je leven zweven en kan opeens weer voor je voeten liggen. Een meisje dat haar moeder verloren heeft toen ze nog klein was, wordt bijvoorbeeld opnieuw geconfronteerd met het verlies van haar moeder als ze haar eerste maandstonden krijgt of op de dag van haar huwelijk, enzovoort.”

Tijd op zich geneest geen wonden, wel wat je doet met die tijd, de ondersteuning die je vindt, de uiting van je verdriet. Erken je verdriet, maar duw het niet weg. Luister ook naar anderen en laat hen spreken. Want rouwen doe je niet alleen.