In een circulaire stad leggen we al onze daken vol met zonnepanelen, delen we onze wagen met de hele straat, recyclen we tot in de eeuwigheid en zijn we kind aan huis in de herstelbibliotheek. Geen spek voor jouw bek? Wen er dan maar aan, want de revolutie is dichterbij dan je denkt.

Scholen, bedrijven en overheden in Amsterdam leggen dezer dagen massaal zonnepanelen op hun dak, soms met wel duizenden tegelijk. Voor de ‘Zoncoalitie’ sloeg het bestuur de handen in elkaar met installateurs, leveranciers en energiebedrijven, met als gezamenlijk doel: één miljoen panelen én een stad, die duurzamer en zelfvoorzienend is. Bijzonder aan het project is dat bewoners niet per se zelf over een geschikt dak moeten beschikken. Ze kunnen via het dak van een ander investeren en in de winst en de energie delen. Dat het idee aanslaat, bewijzen de cijfers. In een half jaar tijd kwam er een kwart miljoen exemplaren bij. Tegen 2040 zouden 450.000 huishoudens op zonne-energie moeten draaien.

 

“In plaats van zelf in ledverlichting te investeren, besloot de bib van Kortrijk om licht te huren” - Jan Verheyen

 

Huur je licht
De ambitie van de steden in eigen land gaan dezelfde richting uit. Zo streven zowel Antwerpen als Gent ernaar om tegen 2050 klimaatneutraal te zijn. Kringlopen willen ze zoveel mogelijk sluiten. Een klein maar fijn proefproject daarrond vinden we in de bibliotheek van Kortrijk. In plaats van zelf duizenden euro’s voor nieuwe ledverlichting neer te tellen, besloot de stad om licht te huren. “De producent staat in voor de installatie en het onderhoud van de lampen. De stad betaalt enkel een vaste vergoeding voor de ‘lux’ die het afneemt”, vertelt Jan Verheyen, woordvoerder van de OVAM, dat het project subsidieert en begeleidt. Op termijn zou dit moeten leiden tot minder materiaalgebruik en economische winst voor beide partijen. Zowel de fabrikant als de huurder zijn immers gebaat bij verlichting die lang meegaat en weinig onderhoud vraagt.

Van koffie tot zwammen
Dat overheden en bedrijven weg moeten van het lineair economische denken – ontginnen, maken, consumeren, dumpen – is voor collega Jiska Verhulst overduidelijk. “Op termijn raken alle grondstoffen uitgeput. De manier waarop onze consumptie-economie vandaag werkt, is niet vol te houden.” Als transitiemanager bij Vlaanderen Circulair probeert ze, samen met de OVAM, maatschappelijke spelers van die noodzaak te overtuigen. De steden zijn voor haar het brandpunt van de omwenteling. “Zij genereren het gros van de economische productie, vormen de uitvalsbasis van het merendeel van de mensen en hebben een enorme impact op het gebied rondom.” Ze doet alvast enkele voorstellen om de kringlopen te sluiten: gebruik koffiegruis van koffiebars om zwammen te kweken en verwarm huizen met de restwarmte van bedrijven uit de buurt.

 

“Op termijn raken onze grondstoffen uitgeput. De circulaire economie is een noodzaak” – Jiska Verhulst

 

Circulariteit
Hoe ingrijpend die transitie voor onze steden is, zal een casestudy in Antwerpen uitwijzen. De stad ging daarvoor een samenwerking aan met het Team Vlaams Bouwmeester, Ruimte Vlaanderen en OVAM. Projectverantwoordelijke Julie Mabilde van het Team Vlaams Bouwmeester denkt dat we de stad vooral op een andere manier zullen gebruiken, door meer ruimte en diensten met elkaar te delen. Wagens en energie bijvoorbeeld. Ze verwijst ook naar de manier waarop we gebouwen zullen ontwerpen.

Gebouwen voor generaties
“Nieuwe gebouwen laten verrijzen vraagt veel energie, transport en materiaal. Spijtig dus om ze al na dertig jaar te moeten afbreken. Willen we circulair opereren, dan zetten we alleen nog maar gebouwen neer die generaties lang een rol kunnen spelen. Zonder veel extra kosten kun je ze aan nieuwe functies, noden en gezinsvormen aanpassen.” Net daarom vindt ze architecturale kwaliteit essentieel: gebouwen die slim bedacht zijn, de publieke ruimte verbeteren en door gebruikers en bewoners gewaardeerd worden, zijn de facto duurzamer.

 

“Laten we voortaan alleen nog maar gebouwen zetten die generatieslang een rol kunnen spelen”- Julie Mabilde

 

Huren/delen in plaats van kopen
Het grote publiek loopt voorlopig nog niet zo warm voor circulariteit. Initiatieven voor samenhuizen, korte keten-voeding of autodelen spreken maar een selecte groep aan. Dé ommezwaai zal er wellicht pas komen als op de consumentenmarkt meer circulaire producten verschijnen. Denk maar aan een wasmachine die je huurt in plaats van koopt. In Nederland kan dat vandaag al via Bundles, een start-up die van circulair zijn handelsmerk heeft gemaakt. 600 Nederlanders maakten vorig jaar gebruik van de dienst en de ambitie is om dat aantal dit jaar te verdubbelen. Afwachten maar of daarmee de trend gezet is.