In deze tijden van ‘disruptie’ en ‘challengers’ die uit de meest onverwachte hoeken komen, is onderzoek en ontwikkeling cruciaal geworden voor bedrijven om te overleven. Ook de overheid beseft dat. Zij is dan ook veruit de belangrijkste financier van R&D in ons land.

Rol van de overheid
Hoe groot die rol van de overheid wel is in de financiering van R&D, onderzocht Fiabilis Consulting Group begin dit jaar. Zij polsten bij een honderdtal innovatieve Belgische bedrijven, van verschillende grootte, naar de manieren waarop zij hun onderzoeksinspanningen bekostigen. “We zien dat 70 procent van de ondernemingen beroep doet op overheidssteun om hun R&D-projecten te financieren”, zegt Benjamin Clément-Larosière, partner bij Fiabilis. “Maar veertien procent zegt dat ze momenteel nog geen gebruik maken van overheidssteun.”

Vrijstelling van bedrijfsvoorheffing
Bij de soort van overheidssteun staat de vrijstelling van bedrijfsvoorheffing op het loon van onderzoekers eenzaam op nummer een. “Bijna driekwart van de bedrijven die overheidssteun krijgt, maakt er gebruik van”, zegt Clément-Larosière. “Regionale steun en de notionele interestaftrek komen op de tweede en derde plaats, respectievelijk met 39 procent en 19 procent.”

Effect op tewerkstelling
Al die inspanningen van de overheid hebben ook hun effect op de tewerkstelling. “We zien dat 62 procent van de ondernemingen zegt dat ze door de vrijstelling op bedrijfsvoorheffing de tewerkstelling in onderzoek heeft behouden”, aldus Clément-Larosière. “Maar bijna 40 procent geeft aan dat ze de tewerkstelling dankzij deze steun kon uitbreiden. Over het algemeen is dit een bevredigend resultaat. De nadruk van deze maatregel zou echter moeten gelegd worden bij de oorspronkelijke intentie om banen in onderzoek te bevorderen. Er is dus verbetering mogelijk voor het creëren van extra R&D-werkgelegenheid.”

 

Door de vrijstelling op bedrijfsvoorheffing is er, van de vijf researchers die een bedrijf in dienst heeft, eentje gratis Pierre Moortgat

 

Gunstige invloed
Ook Belspo, de federale overheidsdienst wetenschapsbeleid, onderschrijft de gunstige invloed van de vrijstelling op bedrijfsvoorheffing. “Je kunt stellen dat zo ongeveer 20 procent van de totale loonmassa van een onderzoeker wegvalt”, zegt Pierre Moortgat. “Anders gezegd: van de vijf researchers die een bedrijf in dienst heeft, is er eentje gratis.” Via deze vrijstelling werd er in 2015 ongeveer 800 miljoen euro uitgedeeld, ruim 500 miljoen aan bedrijven en ongeveer 300 miljoen aan non-profitinstellingen, voornamelijk universiteiten.

Innovatie-aftrek
Nog een andere belangrijke steunmaatregel van de overheid is de zogenaamde innovatie-aftrek. “Daarbij wordt winst tot 85 procent fiscaal vrijgesteld als de producten het resultaat zijn van bijvoorbeeld patenten of kwekersrechten (een soort van intellectuele eigendom op plantenvariëteiten, red.)”, legt Moortgat uit. “Ook bijvoorbeeld bepaalde medicijnen voor zeldzame ziekten of software kan daaronder vallen. Deze maatregel was in 2014 goed voor ruim 300 miljoen euro.”

Research-intensieve activiteiten
Het soort bedrijven dat van deze maatregelen gebruikmaakt, is zeer divers. Het gaat om bedrijven met research-intensieve activiteiten in ons land, zoals bijvoorbeeld GSK, Coca-Cola en Janssen Pharmaceutica, maar ook productiesites als BASF of ArcelorMittal. Ook start-ups en universiteiten vinden er relatief makkelijk de weg naar.

Ruime definitie
“België is een van de landen waarin het begrip ‘onderzoek en ontwikkeling’ het ruimst gedefinieerd wordt”, zegt Moortgat. ‘Ook bijvoorbeeld de implementatie van R&D-resultaten in het productieproces komt voor de steun in aanmerking. De reden is simpel: als we enkel fundamenteel onderzoek zouden steunen, verhuist de productie van de goederen die daaruit voortkomen misschien naar het buitenland. En dat willen we natuurlijk niet.’

Werkpunten
Onder meer dit zorgt er bijvoorbeeld voor dat België in Europa, samen met Frankrijk, op een gedeelde eerste plaats staat als steunverlener aan R&D in ondernemingen en procentueel gezien een groter deel van zijn BNP aan R&D-steun besteedt dan bijvoorbeeld Korea of de VS. Moortgat: “We scoren daar zeker niet slecht, al zijn er nog wel werkpunten. De procedures en maatregelen zijn nu bijvoorbeeld soms nog nodeloos complex. Gelukkig heeft de Wetenschapsraad al een voorstel aan de regering bezorgd om een en ander te vereenvoudigen. Er wordt dus aan gewerkt.”