Ondanks dat we onze kerncentrales in Tihange en Doel angstvallig lang openhouden, is hernieuwbare energie voor België en Vlaanderen wel degelijk de toekomst. Hoe bereiden we ons best voor op die toekomst en wat zijn de uitdagingen?

MT_xp-002Aviel Verbruggen, energie- en milieu-econoom Universiteit Antwerpen

Waarom zouden Vlaamse particulieren en bedrijven meer moeten investeren in hernieuwbare energie?

“Tegen 2050 moet het energiegebruik binnen de EU zo goed als koolstofvrij zijn. Burgers en bedrijven in elk land dragen daaraan bij, hoewel Vlaanderen een invoerder van energie zal blijven. Investeren in fossiele en atoomenergie wordt met de dag riskanter, ook voor de eigen bankrekening. Als afwenteling van hun schadelijke impact en gevaren niet langer geduld wordt – wat feitelijk al zo zou moeten zijn sinds het klimaatverdrag van 1992 – zijn ze veel duurder dan hernieuwbare energie. Investeren in duurzame energie brengt nu meer op dan een spaarboekje. Het risico is bovendien gering, indien de overheden tijdig de nieuwe elektriciteitsmarkt ontwerpen en vorm geven. Op dat punt is nog veel werk te verzetten.”

Welke hernieuwbare energiebron wordt momenteel nog te weinig gebruikt in Vlaanderen?

“Een regio oogst best hernieuwbare bronnen die bij haar passen. Zonnepanelen (voor elektriciteit en voor warmte) zijn het meest geschikt voor verstedelijkte gebieden zoals Vlaanderen. In 1978 wou Roger Van Overstraeten (imec) iedere nieuwe woning verplichten de helft van haar jaarlijks stroomgebruik uit zonnepanelen op het dak te betrekken. Mocht deze verplichting er gekomen zijn, dan had Vlaanderen er vandaag geheel anders uit gezien: de ruimtelijke schikking en oriëntatie van gebouwen en daken, geen verspilling van elektriciteit, een dynamische, hoogtechnologische industriële sector in zonne-energie… Telkens wanneer bepaalde opties zich aandienen, is het nodig de technologische groeikracht ervan en de volledige kosten-batenrekening goed te verkennen.

Wat is de grootste uitdaging voor de toekomst op het gebied van hernieuwbare energie in Vlaanderen?

“Het hernieuwbare energiebeleid in de EU is sinds 2014 weer geheel overgeleverd aan zogenaamde vrijemarktregels. Feitelijk bepalen de grote energiebedrijven richting en tempo van de energietransitie. Daardoor laat men eerst de bestaande fossiele en atoominvesteringen uitteren, geeft men vervolgens voorrang aan windparken op zee en andere grootschalige projecten, maar blijven de kleinschalige centrales (zonnepanelen op daken) van secundair belang. De Europese Commissie en de Belgische overheden begrijpen nauwelijks hoe ze de meest duurzame, hernieuwbare energie van beneden af moeten ontplooien. Dat is nochtans essentieel voor een mondiale duurzame ontwikkeling.”


 

MT_xp-001Jan Peumans (N-VA), voorzitter Vlaams Parlement en voorzitter Commissie voor Klimaatbeleid

Waarom zouden Vlaamse particulieren en bedrijven meer moeten investeren in hernieuwbare energie?

“Uit een recente studie blijkt dat een vermindering van de uitstoot van de broeikasgassen met 46 procent tegen 2030 kan zorgen voor 2 procent extra economische groei en 80.000 nieuwe jobs in Vlaanderen. Dat alles onder bepaalde ondersteunende voorwaarden, die ook voor de handelspartners moeten gelden. Energie-efficiëntie binnen de bedrijven zorgt automatisch voor een bevordering van het rendement en dus voor de economische gezondheid van de bedrijven. Ook voor particulieren zijn tal van maatregelen economisch interessant. Een greep uit de voorstellen uit de resolutie: zonnepanelen, renovatie van energieverspillende woningen, slimme energiemeters of meer recyclage van grondstoffen.”

Welke hernieuwbare energiebron wordt momenteel nog te weinig gebruikt in Vlaanderen?

“Alle hernieuwbare bronnen worden momenteel te weinig gebruikt. We hebben nood aan meer zonnepanelen, meer windturbines, meer warmtepompen en meer recyclage van afval.”

Wat is de grootste uitdaging voor de toekomst op het gebied van hernieuwbare energie in Vlaanderen?

“Een mentaliteitsomslag. De in 2016 aangenomen resolutie betreffende een sterk Vlaams klimaatbeleid pleit voor het inzetten van een nieuw mobiliteitssysteem en een nieuw ruimtelijke ordeningsbeleid. Het zal niet makkelijk zijn de Vlaming ervan te overtuigen dat het principe ‘mijn auto, mijn vrijheid’ niet langer kan gelden. De resolutie pleit voor meer fiets, openbaar vervoer en collectief transport. Hetzelfde geldt voor het huis van de Vlaming. De resolutie pleit voor het versneld terugschroeven van het ruimtebeslag. Bij het voorzien van nieuwe woningen, moeten inbreiding en verdichting de voorkeur krijgen. Momenteel is het in Vlaanderen nog taboe om te raken aan huis en auto. Toch zal elke oplossing een nieuwe kijk vragen op die beide verworvenheden.”


MT_xp-003

Pieter Vingerhoets, expert energie en klimaatstrategie bij VITO

Waarom zouden Vlaamse particulieren en bedrijven meer moeten investeren in hernieuwbare energie?

“Simpel: omdat het onder de juiste omstandigheden een goede en stabiele investering is. Je kunt niet verwachten dat bedrijven en particulieren enkel om ethische motieven in hernieuwbare energie investeren. Dat hoeft ook niet. De laatste jaren is de prijs van zonnepanelen met ongeveer 80 procent gedaald, waardoor investeringen voor particulieren en kmo’s rendabel zijn. Met de zonnekaart op de website van het Vlaams Energie-Agentschap kan je een eerste indruk krijgen of je dak geschikt is voor zonnepanelen. Ook investeringen in windenergieprojecten kunnen financieel erg interessant zijn en hebben voor particuliere aandeelhouders de afgelopen jaren een dividend opgeleverd tussen de 4 en 6 procent.”

Welke hernieuwbare energiebron wordt momenteel nog te weinig gebruikt in Vlaanderen?

“Een groot potentieel voor hernieuwbare energie ligt in het gebruik van duurzame warmte. Meer dan de helft van onze energievraag bestaat uit warmte. Een elektrische warmtepomp gebruikt de omgevingstemperatuur om op efficiëntere wijze dan bijvoorbeeld de conventionele gasketel, warmte te genereren. In nabijheid van bronnen met restwarmte kunnen dichter bevolkte gebieden ook aangesloten worden op een warmtenet. In Duitsland en Scandinavië zorgen warmtenetten voor een aanzienlijke besparing van fossiele brandstoffen. Een andere grote doorbraak kan verwacht worden op gebied van elektrisch transport. Doordat een wagen gemiddeld 96 procent van de tijd stilstaat, zijn er mogelijkheden om deze overdag op te laden met hernieuwbare energiebronnen zoals zonne-energie.”

Wat is de grootste uitdaging voor de toekomst op het gebied van hernieuwbare energie in Vlaanderen?

“Een van de grote uitdagingen is een regelgeving uit te werken waardoor ook de kleinere consument een ‘marktconforme stimulans’ krijgt om het hernieuwbare energiesysteem te ondersteunen. Momenteel is er bijvoorbeeld nog geen enkele stimulans voor een gezin met zonnepanelen om zoveel mogelijk de eigen opgewekte energie te gebruiken. Terwijl het juist interessant kan zijn om de zonne-energie aan te wenden om tijdens de dag sanitair water te verwarmen, een elektrische wagen op te laden of zelfs de vaatwasmachine te laten starten wanneer je niet thuis bent. Een regelgeving die dit aanmoedigt vergt een andere aanpak dan het huidige dag- en nachttarief, en kan ook het hele systeem ten goede komen.”