Vroeger was het simpel. Aardappelschillen, de dagelijkse krant, lege melkkartons: we propten ze allemaal in een en dezelfde vuilniszak. Vervolgens ging alles naar een stortplaats of verbrandingsoven en kon de productie- en afvalketen van voren af aan beginnen. Vandaag gooien we groente-fruit-en-tuinafval in de compostbak, verzamelen we drankkartons in de blauwe zak en zetten we een doos opzij voor alle papier en karton.

Alles komt terug
Resultaat: het aantal zakken met restafval vermindert. Meer nog, omdat we allemaal zo goed sorteren, slagen we erin 70 procent van ons afval te recycleren. Verpakkingen komen morgen terug als speelgoed, PET-flessen als fleecetruien. De circulaire economie op zijn best. Of toch nog niet helemaal. Zo denkt doctor Peter Tom Jones (KU Leuven), specialist in industriële ecologie en voorzitter van i-Cleantech Vlaanderen, dat gezinnen nog een versnelling hoger zouden kunnen schakelen.

 

Omdat we zo goed sorteren, slagen we erin 70 procent van ons afval te recycleren - Peter Tom Jones

 

GSM = kostbare metalen
Kapotte gsm’s bijvoorbeeld belanden vandaag te vaak in de zak met restafval en dus in de verbrandingsoven. Of ze blijven eerst jarenlang in een schuif op zolder liggen voor ze naar het containerpark gaan. En dat is bijzonder jammer, want elektronisch afval bevat heel wat kritieke metalen die dankzij geavanceerde technologieën perfect te recupereren vallen. Zo is één ton afgedankte gsm’s goed voor 300 gram goud. Als je weet dat er vorig jaar 1,9 miljard nieuwe gsm’s en smartphones over de toonbank gingen, begrijp je meteen welk potentieel er is.

Afval als grondstof
Urban mining, zo noemt de wetenschap de techniek om elektronisch en bij uitbreiding alle stedelijk afval terug waardevol te maken. De stad als mijn, zeg maar. In plaats van primaire stoffen uit de grond te ontginnen, worden bestaande afvalstromen uit de steden aangesproken om er de waardevolle materialen uit te zuiveren. En dat is nodig, want de voorraad uit de ondergrond is niet oneindig.

Cirkel rond maken
Voor Umicore is urban mining intussen een belangrijke business geworden. De vestiging in Hoboken verwerkt jaarlijks ongeveer 40.000 ton elektronisch schroot. De vele metalen die Umicore uit computers, smartphones,… haalt, gebruikt het opnieuw in andere toepassingen. Woordvoerster Marjolein Scheers: “De autokatalysatoren die we ontwikkelen, bevatten metalen die we eerder uit afgedankte exemplaren puurden. Zo maken we zelf de cirkel rond.”

 

Onze autokatalysatoren bevatten metalen die we eerder uit afgedankte exemplaren puurden – Marjolein Scheers

 

Oud afval opgraven
En dan zijn er nog de afvalstromen uit het verleden. Tussen 1950 en 1985 was het een courant gebruik om vuilnis op een stortplaats te dumpen. In Vlaanderen zou het gaan om zo’n 2.000 stortplaatsen. Vaak zitten ze netjes verstopt onder een laagje teelaarde en enkele kleine boompjes. Geen mens die er iets van ziet. Waarom ze dan toch ontgraven? Omdat er in al die bergen vol afval veel materiaal zit dat interessant is voor recyclage. Peter Tom Jones: “Denk bijvoorbeeld aan de stortplaatsen van grote metallurgische bedrijven. Daar zijn grote concentraties van kritieke metalen te vinden, zoals indium en germanium.”

Negatief voor milieu
Bovendien kunnen stortplaatsen die niet volgens de best beschikbare technologie zijn ontworpen en in waterwinnings- of natuurgebieden liggen, een negatieve impact hebben op het milieu. Zo kan de bodem en/of het water sterk verontreinigd zijn. In dat geval zit er niets anders op dan de stortplaats te ontginnen en de bodem te saneren.

Sanering & recuperatie
Her en der zijn intussen al proefprojecten rond landfill mining bezig, bijvoorbeeld op een voormalige stortplaats in Meetkerke. Vroeger waren er op die plek kleiputten. Maar vanaf de jaren zestig dumpten de bewoners er massaal huishoudelijk afval. De bodem bleek vervuild en dus drong een sanering zich op. Van die gelegenheid maakten onderzoekers gebruik om een aantal technieken rond recuperatie van materialen uit te testen.

Nieuwe landbouwgrond
De resultaten waren veelbelovend, maar voorlopig is de technologie nog niet economisch rendabel, zo luidde de conclusie in een reportage op de West-Vlaamse televisiezender WTV-Focus. Dankzij de sanering zal een deel van de site nu wel opnieuw gebruikt kunnen worden als landbouwgrond. Op een ander deel testen de onderzoekers de mogelijkheid om door middel van gewassen restverontreiniging uit de bodem te halen. Wordt gegarandeerd vervolgd.