Stilstand is achteruitgang. Het is vanwege dat cliché dat onderzoek en ontwikkeling van cruciaal belang is. Hoe staat het er eigenlijk voor met de onderzoekssector in ons land?

Koenraad Debackere, frontman ECOOM

Wat is de belangrijkste Belgische wetenschappelijke ontdekking van afgelopen jaar en waarom?
“Belgische wetenschap heeft vele troeven. Het is dus niet zo evident om er één bepaald resultaat uit te pikken. Maar als we dat dan toch moeten doen, dan vermeld ik toch graag een doorbraak op het vlak van een van onze grote gezondheidsuitdagingen: kanker. Kanker verspreidt zich doorheen het lichaam, een belangrijke route daarbij zijn de lymfevaten. Bij de aanwezigheid van een tumor maakt het lichaam zelf extra lymfevaten aan. Een team van onderzoekers onder leiding van professor Peter Carmeliet (VIB-KU Leuven) heeft het mechanisme achter die lymfevatontwikkeling ontdekt. Deze inzichten kunnen op termijn leiden tot nieuwe kankermedicijnen, die de groei van lymfevaten tegengaan.”

In welke sector zou meer moeten geïnvesteerd worden in onderzoek en ontwikkeling?
“Een open economie als Vlaanderen kan en mag zich niet beperken tot één sector. Belangrijk is een aantal speerpunten te kiezen voor de toekomst en daarnaast voldoende ruimte te houden voor nieuwe opportuniteiten. Het lijstje speerpunten waar Vlaanderen sterke troeven voor heeft, omvat: nano-electronica en het internet der dingen, industrie 4.0, circulaire economie, energie, neurowetenschappen en regeneratieve geneeskunde, plantbiotechnologie, duurzame chemie en voeding. Dat zijn sectoren die economisch en maatschappelijk zeer grote invloed kunnen hebben. Tegelijk is de internationale competitie in deze sectoren immens, waardoor het voor ons land absoluut noodzakelijk is om te blijven investeren.”

Wat zijn de uitdagingen voor de toekomst?
“Kort maar duidelijk: blijven investeren, zoals de Vlaamse regering goed begrepen heeft met de forse groei van haar begroting voor onderzoek en innovatie. In mensen, in projecten en in state-of-the-art infrastructuur. Naast harde cash is het ook belangrijk om continu te werken aan onze onderzoeks- en innovatiecultuur. Een belangrijke en noodzakelijke cultuur- en mentaliteitsverandering betreft ‘de vloek van het silo-denken’. Grenzen tussen technologieën, kennisdomeinen en toepassingsdomeinen vervagen steeds meer en steeds sterker. We moeten dus ook eens antidisciplinair durven denken. In het belang van onderzoek, innovatie en valorisatie.”

 

Hans Willems, secretaris-generaal FWO (Fonds Wetenschappelijk Onderzoek)

Wat is de belangrijkste Belgische wetenschappelijke ontdekking van afgelopen jaar en waarom?
“Door één onderzoeker in het voetlicht te plaatsen als ‘ontdekking van het jaar’, dreigen we de overige 3.000 die door het FWO ondersteund worden, tekort te doen. Ik zou dus willen benadrukken dat er op dit moment een zeer grote groep excellente onderzoekers aan het werk is. Om er toch enkelen te noemen, kom ik tot de volgende vier: Andy Gijbels, met zijn robottechnologie voor uiterst precieze oogchirurgie. Jean Bourgain won de Breakthrough Prize 2016, zeg maar de ‘nobelprijs van Silicon Valley’. Kris Thielemans zette belangrijke stappen in de immunotherapie: een krachtige nieuwe behandeling voor kanker. En Linos Vandekerckhove heeft belangrijke doorbraken gerealiseerd in het uitschakelen van hiv.”

In welke sector zou meer geïnvesteerd moeten worden in onderzoek en ontwikkeling?
“Het is voor het FWO niet mogelijk om één bepaald domein of sector uit te kiezen. Blijvend inzetten op onderzoek en ontwikkeling in het algemeen is de boodschap voor Vlaanderen. Onze ideeën en innovatieve aanpak zijn de belangrijkste grondstof waarover we als regio beschikken. We scoren in internationaal perspectief heel sterk, maar het vraagt een voortdurende inspanning om deze positie te behouden. Als eerste stap in de innovatieketen zijn investeringen in fundamenteel, wetenschappelijk onderzoek en strategisch basisonderzoek zeer belangrijk. Daarom zorgen we ervoor dat de in- en doorstroom van nieuwe ideeën naar toepassingsgericht onderzoek niet opdroogt.”

Wat zijn de uitdagingen om de onderzoekssector in België te versterken?
“Ik zie wel enkele belangrijke uitdagingen die nodig zijn. Enerzijds zou de omvang van de middelen moeten blijven groeien om te blijven beantwoorden aan de vele noden in de Vlaamse onderzoeksgemeenschap. Daarvoor moeten we steeds dichter naar de Lissabon-norm, waarbij 1 procent van het Bruto Binnenlands Product aan onderzoek en ontwikkeling wordt besteed, toewerken. Momenteel bedraagt dat percentage 0,78 procent. Daarnaast is ook de doorstroming van jonge onderzoekers een belangrijke uitdaging. Verder zijn Open Access voor publicaties en Open Data voor onderzoeksgegevens en –resultaten, wetenschappelijke integriteit en ethiek en gender en diversiteit hot topics in de onderzoekswereld.”

 

Ronny Blust, vicerector onderzoek Universiteit Antwerpen

Wat is de belangrijkste Belgische wetenschappelijke ontdekking van afgelopen jaar en waarom?
“Dé belangrijkste Belgische wetenschappelijke ontdekking van het afgelopen jaar benoemen is wat mij betreft een onmogelijke oefening, ik zou niemand tekort willen doen. Het wetenschappelijk onderzoek staat in België op een hoog niveau en in verschillende disciplines staan we mee aan de wereldtop. Belangrijke doorbraken met Belgische betrokkenheid situeerden zich vorig jaar onder meer in het kankeronderzoek, onderzoek naar onze darmflora en op het domein van klimaatverandering en biodiversiteit. In al deze onderzoeksgebieden hebben onderzoekers belangrijke ontwikkelingen gedaan met het oog op de toekomst gedaan. Tegelijk blijft er voor al deze domeinen nog een hoop te ontdekken.”

In welke sector zou meer moeten geïnvesteerd worden in onderzoek en ontwikkeling?
“Er zijn verschillende sectoren waarin meer geïnvesteerd zou moeten worden. Allereerst lijkt mij de impact van de technologische, en in het bijzonder de digitale evolutie of revolutie, op het welzijn en functioneren van de mens een thema waarin meer geïnvesteerd mag worden. Daarnaast zijn logistiek en migratieproblematiek twee belangrijke thema’s waaraan meer aandacht moet worden besteed. Tenslotte is de impact van de mens op milieu en de creatie van een duurzame, circulaire economie een ander thema dat zowel vanuit wetenschappelijk als maatschappelijk oogpunt bijzondere aandacht vraagt.”

Wat zijn de uitdagingen om de onderzoekssector in België te versterken?
“De belangrijkste uitdaging waarmee de onderzoekssector wordt geconfronteerd is wat mij betreft het langetermijnperspectief van de jonge onderzoeker. We zijn zeer goed in het opleiden van jonge vorsers tot wetenschappers van hoog internationaal niveau, maar daarna wordt het voor hen moeilijk om door te groeien. We verliezen hierdoor te veel expertise en talent, waardoor automatisch de kennisopbouw wordt vertraagd. Extra inspanningen zijn op dit vlak dan ook nodig. Dat geldt in het bijzonder voor de kennisdomeinen die voor Vlaanderen en België zeer belangrijk zijn, maar te weinig kunnen rekenen op een structurele ondersteuning. Ik denk dan aan bijvoorbeeld milieu, stadsontwikkeling en big data.”