Hoe regel je je erfenis zo, dat de erfgenamen die je het nauw aan het hart liggen ook het grootste deel erven, liefst nog een beetje fiscaal gunstig? De schenking en het testament blijven vaste waarden en ondertussen neemt een nieuw wetsvoorstel ook wat onzekerheden weg.

Het is een beetje akelig, maar tegelijk een onmiskenbare noodzaak, om te denken aan wie je welke bezittingen achterlaat, nadat je het aardse voor het eeuwige hebt verwisseld. Met een veelheid aan samenlevingsvormen, zoals het nieuw samengestelde gezin, is het soms lastig om bepaalde (nieuwe) familieleden niet te benadelen.

Hervorming erfrecht
Daarom is er eind vorig jaar een grondige hervorming van het erfrecht voorgesteld, die momenteel in het parlement wordt besproken en die erflaters meer macht geeft over het nalatenschap van hun vermogen. “Tijdens een symposium dat ik onlangs organiseerde, uitte een Duitse collega zijn verdriet omdat hij niet langer naar het Belgische erfrecht zal kunnen verwijzen als het Europese fossiel.”, zegt Charlotte Declerck, professor erfrecht aan de Universiteit Hasselt. “De krachtlijnen van ons huidige erfrecht stroken al lang niet meer met de huidige maatschappelijke opvattingen.”

 

De krachtlijnen van ons huidige erfrecht stroken al lang niet meer met de huidige maatschappelijke opvattingen – Charlotte Declerck

 

Schenkingen en overeenkomsten
De nieuwe wet zal het onder andere eenvoudiger maken om een schenking te doen bij leven. Traditioneel een belangrijke manier om erfgenamen niet met successierechten op te zadelen. Op de geschonken goederen hoeven namelijk geen erfenisrechten te worden betaald, zolang de overdracht gebeurt minstens drie jaar voor het overlijden van de schenker. Die termijn blijft behouden.

Vermoeden van inbreng
Het ‘vermoeden van inbreng’ echter, zal enkel behouden worden voor kinderen en kleinkinderen. “Een schenking aan hen heeft normaal niet tot doel hen ongelijk te behandelen”, zegt Carina Van Cauter, advocate en Kaderlid voor Open VLD, een van de gangmakers achter de hervorming. “Voor schenkingen aan anderen vervalt dat vermoeden van inbreng. Voor zover de reserve niet is aangetast, geldt het idee dat gegeven gewoon gegeven is.”

Legaat voor goed doel
Een andere manier om je erfgenamen met zo weinig mogelijk successierechten op te zadelen is via een testament waaraan een extra legaat is toegevoegd ten voordele van een goed doel. Door zo’n duolegaat betaalt de vzw die het goede doel beheert, de volledige successierechten. Een duolegaat is in de eerste plaats interessant voor erfenissen waarbij de bevoorrechte erfgenaam slechts een verre familieband heeft met de erflater.

Meer macht aan einde van de lijn
Het klassieke testament blijft wel een belangrijke tool om bijvoorbeeld je pluskinderen mee te laten erven. Je biologische kinderen hebben een wettelijk gereserveerd gedeelte in de nalatenschap, al is dat nu beperkt tot de helft, ongeacht het aantal kinderen dat je hebt. Onder het oude erfrecht kon dat oplopen tot drie vierde van de erfenis bij drie of meer kinderen. Je overlevende echtgeno(o)t(e) heeft recht op de helft van het vruchtgebruik op de gezinswoning, de huisraad én de helft van de nalatenschap (zie wet Valkeniers, red.).

 

Je hebt nu alle middelen om bij leven toe te zien op de verdeling van je vermogen – Carina Van Cauter

 

Eigenhandig opmaken
Een testament kan ook eigenhandig worden opgemaakt, dus zonder tussenkomst van een notaris. Declerck: “De erflater kan volledig vrij beslissen aan wie hij welk deel van zijn vermogen zal nalaten – evenwichtig of niet. Bovendien kan een testament ook nog vlak voor het overlijden, worden opgesteld.”

Verdeling van je vermogen
Daarenboven zul je bij het nieuwe erfrecht een erfovereenkomst kunnen afsluiten. Op voorwaarde dat alle vermoedelijke erfgenamen in rechte neerdalende lijn betrokken zijn bij het opstellen daarvan, is er veel mogelijk. Zo kunnen je kinderen besluiten om een deel van hun erfenis meteen naar hùn kinderen te laten gaan en kan een deel van de erfenis naar stiefkinderen gaan. “Je zult nu alle middelen hebben om bij leven toe te zien op de verdeling van je vermogen”, zegt Van Cauter. “Dankzij de erfovereenkomst kan dat in alle transparantie gebeuren, zonder betwistingen na het overlijden.”