Het internet heeft veel mogelijk gemaakt: van online shoppen en bankieren tot talloze nieuwe vrienden maken. Toch moet je op het wereldwijde web steeds opletten wie of wat je vertrouwt. Want voorkomen is beter dan genezen en deze experts leggen uit hoe.

 

Joris Van Ouytsel, doet onderzoek rond sociale mediagebruik bij jongeren aan Universiteit Antwerpen – over jongeren en sociale media

Wat zijn de grootste fouten die online worden gemaakt?
“Vaak beseffen jongeren niet dat online-acties gevolgen kunnen hebben offline. In de onlinewereld voelen we ons vaak anoniemer en kunnen we de reacties van anderen niet zien. Het verklaart waarom sommigen elkaar online gemakkelijker pesten of grof kunnen zijn. Ze kunnen immers de reacties van anderen niet zien, zoals tranen of verbijstering en ze beseffen daardoor de impact van hun woorden niet goed. We voelen ons ook minder geremd om risico’s te nemen of heel veel persoonlijke informatie met anderen te delen.”

Hoe kan onlinegedrag veiliger worden?
“Uit onderzoek blijkt dat jongeren vaak hun wachtwoorden en pincodes delen met vrienden of liefjes, uit gemak of als teken van liefde of vertrouwen. Hierdoor lopen ze een groter risico om slachtoffer te worden van bijvoorbeeld cyberpesten. Er wordt dus afgeraden om wachtwoorden te delen. Jongeren zouden zichzelf eens moeten opzoeken via zoekmachines om een overzicht te krijgen van wat er te vinden is. Dan kunnen ze zich bewust worden van hun online reputatie. Het is ook belangrijk omdat veel werkgevers hun sollicitanten online opzoeken. Door online een goede eerste indruk te creëren, verhogen jongeren hun kansen op een toffe vakantiejob of een interessante stageplek.”

Hoe persoonlijk zijn onze gegevens werkelijk?
“Alles dat online gedeeld wordt, heeft de kans gedeeld te worden met anderen. Er kunnen screenshots van privégesprekken worden doorgespeeld, wat dan voor roddels of pesterijen kan zorgen. Daarnaast houden sociale media een heleboel persoonlijke gegevens bij. Vaak vinden jongeren het confronterend wanneer ze bijvoorbeeld door het activiteitenlogboek van Facebook gaan. Daarin wordt alles bijgehouden over je reacties, likes en wie je hebt opgezocht. Jongeren beseffen ook vaak niet dat hun persoonlijke gegevens voor reclamedoeleinden gebruikt kunnen worden. Via instellingen>advertenties>advertenties gebaseerd op mijn voorkeuren kun je wel zelf advertenties afstemmen op je voorkeuren.”


 

Martijn Dirckx, jurist bij European Consumer Centre (ECC) – over e-commerce, online aankopen

 Wat zijn de grootste fouten die worden gemaakt online?
“Bij de aankoop zelf let de consument best op waarvoor precies hij een akkoord geeft en of het duidelijk is uitgelegd. Wat is de uiteindelijke totaalprijs of contractduur? Je bent pas gebonden als je op een knop met ‘betalen’ of ‘bestellen met betaalverplichting’ klikt. Daarbij moet je opletten of de betaalsite beveiligd is. Kijk of het symbool van een hangslot of sleutel verschijnt en of de ‘http’ in de adresbalk verandert in een ‘https’. De extra ‘s’ staat voor ‘secure’. Betaalwijzen om zeker te vermijden: internationale geldtransfers, bijvoorbeeld via Western Union, als je de verkoper niet persoonlijk kent. Want het zijn vooral oplichters die deze diensten inschakelen.”

Hoe kan onlinegedrag veiliger worden?
“Als consumenten hun rechten kennen, weten waarop ze moeten letten en dit ook toepassen, zijn we al een grote stap vooruit. Een klik op een bestelknop is wel degelijk een contract. Als je koopt binnen de EU, ben je beschermd door een goed stel consumentenrechten. Daarbuiten niet altijd. Verkopers moeten ook duidelijke informatie geven over zichzelf en waartoe de consument zich engageert. Zo zijn webshops verplicht een herroepingstermijn van veertien dagen te respecteren en een wettelijke garantie van twee jaar te geven. Na een gezamenlijke steekproef van nationale autoriteiten in de EU bleek dat 63 procent van de webshops verplichte informatie niet had vermeld. De helft van de gecontroleerde webshops was niet in orde met hun voorwaarden rond wettelijke garantie.”

Hoe persoonlijk zijn onze gegevens werkelijk?
“We raden consumenten aan om goed op te letten met het verspreiden van persoonlijke en vooral bankgegevens op onveilige websites of per telefoon. Zelfs via sociale media kan bepaalde informatie worden doorgegeven, waardoor je ongevraagd een abonnement met domiciliëring aan je been hebt. We krijgen hierover recent veel getuigenissen van personen die ongevraagd een domiciliëring opmerken op hun bankrekening. Opletten dus.”


Isabelle Marchand, Febelfin, over online bankieren

Wat zijn de grootste fouten die worden gemaakt online?
“Het komt heel vaak voor dat mensen zelf hun persoonlijke codes en bancaire gegevens doorspelen aan derden. Soms sturen ze daarnaast ook hun bankkaart op naar een welbepaald adres. Dat zijn twee risicofactoren voor phishing, een van de meest voorkomende fraudegevallen bij het online bankieren. Pas ook op met malware, een kwaadaardige en schadelijke software die zich opent via een onbeveiligde bijlage in een mail. Er bestaan verder nog andere fraudetechnieken, waaronder identiteitsfraude en shoulder surfing – dat gebeurt wanneer je niet oplet als iemand over je schouder meekijkt om je code te zien- maar phishing en malware komen het vaakst voor.”

Hoe kan onlinegedrag veiliger worden?
“Blijf waakzaam. Volg je intuïtie, dus ga niet blindelings elke e-mail openen en geloven dat het van een vertrouwde instantie komt. Als je twijfelt of het gaat om een phishingmail, stuur het dan naar een centraal contact. Dat is altijd phishing@naamvanjebank.be of .com. Van zodra de bank zo’n mail ontvangt, dan kan zij de link die achter die mail zit, blokkeren. Voer ook enkel een elektronische handtekening in voor een opdracht waar je zelf om hebt gevraagd. Twijfel je, zet dan onmiddellijk de transactie stop. Controleer tenslotte regelmatig je rekening. Dan ben je er snel bij om je rekening te blokkeren.”

Hoe persoonlijk zijn onze gegevens werkelijk?
“Banken investeren heel veel in veiligheid van banksystemen en monitoren continu transacties. Als er zich vreemde zaken voordoen, dan kan dat worden opgemerkt. Maar we kunnen niet genoeg op het hart drukken dat je nooit persoonlijke codes mag delen, niet via mail, telefoon… In het derde kwartaal van 2016 zien we dat er 368 fraudegevallen waren voor een totaal van 234.000 euro. In vergelijking met vorig jaar waren dat er ‘slechts’ 283, maar wel voor meer dan 1 miljoen euro. Phishing-mails worden ook steeds gesofisticeerder en overtuigender. Maar als ze stellen dat je persoonlijke codes of de codes gegenereerd door je kaartlezer moet doorgeven, ga er dan maar van uit dat het om een frauduleus bericht gaat. Je bank zal dat immers nooit vragen.”